How big is Omega Centauri?

Omega Centauri to gromada kulista, czyli wielka kula gwiazd utrzymywanych razem przez ich własną grawitację, w gwiazdozbiorze Centaura. W 2026 roku jest to najmasywniejsza znana gromada kulista w Drodze Mlecznej, licząca około 10 milionów gwiazd. Jest oddalona od Ziemi o około 17 700 lat świetlnych (rok świetlny, czyli odległość, jaką światło pokonuje w ciągu roku). Jej jasna część główna ma około 150–187 lat świetlnych średnicy.

Rozmiar

Gromada kulista nie ma krawędzi. Jej gwiazdy tłoczą się w środku, a dalej stopniowo się rozrzedzają, więc jej rozmiar zależy od tego, gdzie się wyznaczy brzeg. Rozmiar podany wyżej, 1,6 eksametra, to 1,6 × 10¹⁸ metra, przy czym 10¹⁸ to jedynka z 18 zerami. To około 170 lat świetlnych.

ESO, czyli Europejskie Obserwatorium Południowe, opisuje Omega Centauri jako gromadę o średnicy około 150 lat świetlnych. Nowy Katalog Ogólny mgławic i gromad gwiazd podaje jej szerokość jako 36 minut łuku, przy czym minuta łuku to jedna sześćdziesiąta stopnia. Przy odległości gromady to około 187 lat świetlnych, więc podany rozmiar leży pomiędzy tymi dwiema wartościami.

Połowa światła gromady pochodzi z obszaru w promieniu około 25 lat świetlnych od jej środka. Jej najsłabsze zewnętrzne gwiazdy rozciągają się znacznie dalej. Standardowy model matematyczny gromady umieszcza jej zewnętrzny brzeg około 48 minut łuku od środka, co daje całej gromadzie około 500 lat świetlnych średnicy. NASA podaje jej średnicę jako około 450 lat świetlnych.

Porównania rozmiarów

Widziana z Ziemi, gromada jest mniej więcej tak szeroka jak Księżyc w pełni.
Mgławica Rozeta, obłok świecącego gazu o szerokości 130–170 lat świetlnych, ma mniej więcej taką samą szerokość jak jasna część główna gromady.
Jasna część główna jest około 35–44 razy szersza niż odległość Proxima Centauri od Słońca. Proxima Centauri to najbliższa gwiazda.
Gdyby orbitę Neptuna wokół Słońca zmniejszyć do szerokości amerykańskiego centa, czyli 19 milimetrów, jasna część główna miałaby około 3–3,7 kilometra średnicy.

Gromada niepodobna do innych

W większości gromad kulistych wszystkie gwiazdy powstały mniej więcej w tym samym czasie. W Omega Centauri są gwiazdy w różnym wieku. To jeden z powodów, dla których niektórzy astronomowie sądzą, że gromada ta może być jądrem małej galaktyki, która straciła zewnętrzne gwiazdy podczas spotkania z Drogą Mleczną.

W 2024 roku astronomowie donieśli o siedmiu gwiazdach w pobliżu środka gromady, które poruszają się szybciej, niż mogłaby je utrzymać grawitacja samej gromady. Utrzymać je na miejscu mogłaby tylko czarna dziura o masie co najmniej 8200 razy większej niż masa Słońca. Znanych jest niewiele czarnych dziur o takim pośrednim rozmiarze, mieszczących się między tymi, które pozostawiają pojedyncze gwiazdy, a olbrzymami w centrach galaktyk.

Od gwiazdy do gromady

Omega Centauri jest dość jasna, by można ją dostrzec bez teleskopu na półkuli południowej i na niskich szerokościach geograficznych półkuli północnej. Niemal 2000 lat temu Ptolemeusz wpisał ją na listę jako pojedynczą gwiazdę. Edmond Halley opisał ją jako mgławicę w 1677 roku, a w latach 30. XIX wieku John Herschel jako pierwszy rozpoznał w niej gromadę kulistą. Uważa się, że gromada ma około 12 miliardów lat.