How big is Wirus zapalenia wątroby typu B?

Wirus zapalenia wątroby typu B to wirus wywołujący zapalenie wątroby typu B, zakażenie wątroby. Kompletna, zakaźna cząstka wirusa ma kształt kuli o średnicy około 42 nanometrów, a nanometr to miliardowa część metra. Rozmiar ten mierzy się w poprzek całej cząstki, razem z jej zewnętrzną otoczką.

Rozmiar

Kompletne cząstki wirusa zapalenia wątroby typu B nazywa się cząstkami Dane’a, od nazwiska głównego autora publikacji z 1970 roku, która opisała je na obrazach z mikroskopu elektronowego. Prace przeglądowe o wirusie podają, że ich średnica wynosi 42 nanometry. Międzynarodowy Komitet Taksonomii Wirusów (ICTV), który klasyfikuje wirusy, podaje zakres 40–45 nanometrów.

Każda cząstka ma dwie warstwy. Zewnętrzną jest otoczka zbudowana z tłuszczowych cząsteczek zwanych lipidami, usiana trzema rodzajami białek powierzchniowych. Wewnątrz niej znajduje się białkowa powłoka zwana nukleokapsydem, o średnicy 32–36 nanometrów. Nukleokapsyd zawiera materiał genetyczny wirusa: pętlę DNA o długości około 3200 zasad, tylko częściowo dwuniciową.

Porównania rozmiarów

Wirus zapalenia wątroby typu B jest około 2,5 raza szerszy niż cyrkowirus świń, wirus świń o średnicy około 17 nanometrów. Objętość wirusa zapalenia wątroby typu B jest około 15 razy większa.
W 1873 roku Ernst Abbe ustalił, że zwykły mikroskop świetlny nie rozróżnia szczegółów mniejszych niż około 200 nanometrów. Wirus zapalenia wątroby typu B ma około jednej piątej tej granicy i jest zbyt mały, by taki mikroskop mógł pokazać kształt wirusa.
Około 1900–2400 wirusów zapalenia wątroby typu B ułożonych obok siebie zmieściłoby się na szerokości ludzkiego włosa, który ma 80 000–100 000 nanometrów szerokości.
Po powiększeniu milion razy wirus zapalenia wątroby typu B miałby 4,2 centymetra średnicy, a ludzki włos 80–100 metrów szerokości.

Puste cząstki

Zakażone komórki wątroby uwalniają też cząstki, które nie zawierają ani nukleokapsydu, ani DNA, więc nie mogą wywołać zakażenia. Cząstki te są zbudowane z białek powierzchniowych osadzonych w błonie lipidowej pochodzącej z komórki. Część z nich to kule o średnicy 16–25 nanometrów, a inne to włókna, czyli nitki, o szerokości około 20 nanometrów i zmiennej długości.

Puste cząstki są znacznie liczniejsze niż kompletne wirusy: według przeglądu z 2025 roku jest ich od 1000 do 100 000 razy więcej. Wychwytują przeciwciała wytwarzane przez układ odpornościowy przeciwko białkom powierzchniowym i w ten sposób odciągają je od zakaźnych cząstek. Białka powierzchniowe pustych cząstek zidentyfikowano po raz pierwszy jako „antygen australijski”.

Zakażenie i szczepionka

Zapalenie wątroby typu B przenosi się przez krew i inne płyny ustrojowe, a najczęściej z matki na dziecko podczas porodu. Jedynymi znanymi naturalnymi gospodarzami wirusa są ludzie i małpy człekokształtne. Większość osób nie ma objawów przy pierwszym zakażeniu. U niektórych jednak zakażenie staje się przewlekłe, czyli długotrwałe, i może prowadzić do poważnych chorób wątroby, w tym do bliznowacenia wątroby, zwanego marskością, oraz do raka wątroby.

Znaczenie ma wiek. Około 95% zakażonych niemowląt i małych dzieci zapada na przewlekłe zapalenie wątroby, a wśród zakażonych dorosłych odsetek ten wynosi mniej niż 5%. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że w 2024 roku z przewlekłym zapaleniem wątroby typu B żyło 240 milionów osób, a choroba spowodowała w tym roku około 1,1 miliona zgonów. Szczepionka, podawana zwykle wkrótce po urodzeniu, daje niemal 100% ochrony.