Wirus zapalenia wątroby typu B to wirus wywołujący zapalenie wątroby typu B, zakażenie wątroby. Kompletna, zakaźna cząstka wirusa ma kształt kuli o średnicy około 42 nanometrów, a nanometr to miliardowa część metra. Rozmiar ten mierzy się w poprzek całej cząstki, razem z jej zewnętrzną otoczką.

Rozmiar

Kompletne cząstki wirusa zapalenia wątroby typu B nazywa się cząstkami Dane’a, od nazwiska głównego autora publikacji z 1970 roku, która opisała je na obrazach z mikroskopu elektronowego. Prace przeglądowe o wirusie podają, że ich średnica wynosi 42 nanometry. Międzynarodowy Komitet Taksonomii Wirusów (ICTV), który klasyfikuje wirusy, podaje zakres 40–45 nanometrów.

Każda cząstka ma dwie warstwy. Zewnętrzną jest otoczka zbudowana z tłuszczowych cząsteczek zwanych lipidami, usiana trzema rodzajami białek powierzchniowych. Wewnątrz niej znajduje się białkowa powłoka zwana nukleokapsydem, o średnicy 32–36 nanometrów. Nukleokapsyd zawiera materiał genetyczny wirusa: pętlę DNA o długości około 3200 zasad, tylko częściowo dwuniciową.

Porównania rozmiarów

Wirus zapalenia wątroby typu B jest około 2,5 raza szerszy niż cyrkowirus świń, wirus świń o średnicy około 17 nanometrów. Objętość wirusa zapalenia wątroby typu B jest około 15 razy większa.
W 1873 roku Ernst Abbe ustalił, że zwykły mikroskop świetlny nie rozróżnia szczegółów mniejszych niż około 200 nanometrów. Wirus zapalenia wątroby typu B ma około jednej piątej tej granicy i jest zbyt mały, by taki mikroskop mógł pokazać kształt wirusa.
Około 1900–2400 wirusów zapalenia wątroby typu B ułożonych obok siebie zmieściłoby się na szerokości ludzkiego włosa, który ma 80 000–100 000 nanometrów szerokości.
Po powiększeniu milion razy wirus zapalenia wątroby typu B miałby 4,2 centymetra średnicy, a ludzki włos 80–100 metrów szerokości.

Puste cząstki

Zakażone komórki wątroby uwalniają też cząstki, które nie zawierają ani nukleokapsydu, ani DNA, więc nie mogą wywołać zakażenia. Cząstki te są zbudowane z białek powierzchniowych osadzonych w błonie lipidowej pochodzącej z komórki. Część z nich to kule o średnicy 16–25 nanometrów, a inne to włókna, czyli nitki, o szerokości około 20 nanometrów i zmiennej długości.

Puste cząstki są znacznie liczniejsze niż kompletne wirusy: według przeglądu z 2025 roku jest ich od 1000 do 100 000 razy więcej. Wychwytują przeciwciała wytwarzane przez układ odpornościowy przeciwko białkom powierzchniowym i w ten sposób odciągają je od zakaźnych cząstek. Białka powierzchniowe pustych cząstek zidentyfikowano po raz pierwszy jako „antygen australijski”.

Zakażenie i szczepionka

Zapalenie wątroby typu B przenosi się przez krew i inne płyny ustrojowe, a najczęściej z matki na dziecko podczas porodu. Jedynymi znanymi naturalnymi gospodarzami wirusa są ludzie i małpy człekokształtne. Większość osób nie ma objawów przy pierwszym zakażeniu. U niektórych jednak zakażenie staje się przewlekłe, czyli długotrwałe, i może prowadzić do poważnych chorób wątroby, w tym do bliznowacenia wątroby, zwanego marskością, oraz do raka wątroby.

Znaczenie ma wiek. Około 95% zakażonych niemowląt i małych dzieci zapada na przewlekłe zapalenie wątroby, a wśród zakażonych dorosłych odsetek ten wynosi mniej niż 5%. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że w 2024 roku z przewlekłym zapaleniem wątroby typu B żyło 240 milionów osób, a choroba spowodowała w tym roku około 1,1 miliona zgonów. Szczepionka, podawana zwykle wkrótce po urodzeniu, daje niemal 100% ochrony.

Źródła

Genus: Orthohepadnavirus. International Committee on Taxonomy of Viruses, ICTV Report.
Hepatitis B Virus Biology. Seeger and Mason, Microbiology and Molecular Biology Reviews, 2000.
Unveiling the Molecular Architecture of HBV Spherical Subviral Particles: Structure, Symmetry, and Lipid Dynamics. Garg et al., Viruses, 2025.
Hepatitis B. World Health Organization, 2026.
Press release: The Nobel Prize in Chemistry 2014. Royal Swedish Academy of Sciences, 2014.
Conformational Changes and Nuclear Entry of Porcine Circovirus without Disassembly. Wang et al., Journal of Virology, 2019.
Just How Small Is "Nano"?. National Nanotechnology Initiative.

Report a Problem

for Wirus zapalenia wątroby typu B