Yay Cüce Gökadası, Samanyolu’nun kütle çekiminin parçalamakta olduğu küçük bir gökadadır. Ana gövdesi yaklaşık 10.000 ışık yılı uzunluğunda; ışık yılı ise ışığın bir yılda kat ettiği uzaklıktır, yaklaşık 9,46 trilyon kilometre. Dünya’dan yaklaşık 86.000 ışık yılı uzaklıkta, Samanyolu’nun merkezinin öbür tarafında yer alır. Ondan çekilip çıkarılan yıldız akıntıları Samanyolu’nun çevresini sarar.

Boyut

Gökada dağılmakta olduğu için net bir kenarı yoktur. Büyüklüğü, nerede bittiği kabul edildiğine bağlıdır.

2021 tarihli bir çalışma, gökadanın yıldızlarının konumlarını ve hareketlerini üç boyutlu haritalamak için Gaia uzay aracını kullandı. Akıntıların ana gövdeden, merkeze yaklaşık 1,5 kiloparsek uzaklıkta ayrıldığını buldu. Bir kiloparsek 1.000 parsektir, yaklaşık 3.260 ışık yılı.

Buna göre ana gövde yaklaşık 3 kiloparsek, yani 10.000 ışık yılı uzunluğundadır. Merkezinde, yaklaşık 2,5 kiloparsek (8.000 ışık yılı) uzunluğunda, çubuk biçiminde bir yıldız kalabalığı bulunur. Akıntılar bu çubuğun uçlarından ayrılır.

Ana gövde uzamıştır: kızılötesi ışıkta yapılan 2003 tarihli bir tarama, genişliğinin uzunluğunun yalnızca yaklaşık üçte biri olduğunu buldu. Daha sönük yıldızlar daha uzağa uzanır. 2020 tarihli bir çalışma, gökadanın kalıntılarının akıntılara karışmadan önce merkezden yaklaşık 5 kiloparsek (16.000 ışık yılı) uzaklığa kadar uzandığını buldu.

Bu dış yıldızları da içeren 2012 tarihli bir katalog, yarı ışık yarıçapını 2,6 kiloparsek olarak veriyor. Bu, gökadanın ışığının yarısının içinde bulunduğu, merkezden başlayan uzaklıktır.

Boyut karşılaştırmaları

Samanyolu’nun yaklaşık 100.000 ışık yılı genişliğindeki diski, gökadanın ana gövdesinin yaklaşık 10 katı uzunluğundadır.
Samanyolu’nun diski bir basketbol topunun genişliğine küçültülse, ana gövde yaklaşık 2,3 santimetre uzunluğunda olurdu. Ana gövde, topun merkezinden yaklaşık 14 santimetre uzakta, yani kenarının biraz ötesinde bulunurdu.
Ana gövde, tüm Av Köpekleri Cüce Gökadası I ile kıyaslandığında yaklaşık bir buçuk kat daha uzundur; bu gökadanın yıldızları yaklaşık 2 kiloparsek (6.500 ışık yılı) boyunca yayılır.
Yay Cüce Gökadası’nın Dünya’ya uzaklığı, yaklaşık 200.000 ışık yılı uzaklıktaki Küçük Macellan Bulutu’nun uzaklığının yarısından azdır.

Parçalanmakta olan bir gökada

Gökada Samanyolu’nun çevresinde dolandıkça, Samanyolu’nun kütle çekimi ondan yıldızları koparır. Bu yıldızlar, biri gökadanın önünde, biri arkasında iki uzun akıntı oluşturur. 2003 tarihli bir tarama, arkadaki akıntıyı Güneş’ten 20–40 kiloparsek uzaklıkta, öndekini ise yaklaşık 45 kiloparsek uzaklığa kadar izledi. Güneş, akıntıların yörünge düzlemine yakın bulunur; bu yüzden Güneş’in yakınındaki bazı yıldızlar bir zamanlar Yay Cüce Gökadası’na ait olmuş olabilir.

Geriye kalanın kütlesi yaklaşık 400 milyon Güneş’in kütlesine eşittir ve bunun yalnızca yaklaşık dörtte biri yıldızlardadır. 2020 tarihli bir çalışma, merkezinin bile Samanyolu’nun çekimine karşı bir arada kalacak kadar yoğun olmadığını buldu. Gökada büyük olasılıkla önümüzdeki bir milyar yıl içinde tamamen parçalanacak.

Samanyolu’nun merkezinin ardında gizli

Gökada, Samanyolu’nun merkezini çevreleyen yoğun yıldız kalabalığı olan merkez şişkinliğinin arkasında yer alır; bu yüzden ancak 1994’te keşfedildi. Gökbilimciler onu, Samanyolu’nun merkezi yönündeki yıldızların taramasında ölçtükleri yıldız hızlarından buldu. Gökadanın merkezinde, yaşlı yıldızlardan oluşan yoğun bir küme olan Messier 54 bulunur. Yay Cüce Gökadası, yaklaşık 3,5 milyon ışık yılı uzaktaki başka bir gökada olan Yay Cüce Düzensiz Gökadası ile aynı değildir.

Kaynaklar

Revealing the Structure and Internal Rotation of the Sagittarius Dwarf Spheroidal Galaxy with Gaia and Machine Learning. del Pino et al., The Astrophysical Journal, 2021.
The last breath of the Sagittarius dSph. Vasiliev and Belokurov, Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 2020.
A 2MASS All-Sky View of the Sagittarius Dwarf Galaxy: I. Morphology of the Sagittarius Core and Tidal Arms. Majewski et al., The Astrophysical Journal, 2003.
The observed properties of dwarf galaxies in and around the Local Group. McConnachie, The Astronomical Journal, 2012.
A New Milky Way Dwarf Satellite in Canes Venatici. Zucker et al., The Astrophysical Journal Letters, 2006.
A distance determination to the Small Magellanic Cloud with an accuracy of better than 2 percent based on late-type eclipsing binary stars. Graczyk et al., The Astrophysical Journal, 2020.
Measuring the Universe. International Astronomical Union.
Our Milky Way Galaxy: How Big is Space?. NASA, 2019.
Official Basketball Rules 2026: Basketball Equipment. FIBA, 2026.

Report a Problem

for Yay Cüce Gökadası