200 micrómetros!
Pantofelek to jednokomórkowy organizm, który pływa w słodkiej wodzie, napędzany przez tysiące drobnych włosków zwanych rzęskami. Duży gatunek, Paramecium caudatum, ma około 200 mikrometrów (0,2 milimetra) długości. Mikrometr to tysięczna część milimetra.
Paramecium to rodzaj, czyli grupa blisko spokrewnionych gatunków, a jego gatunki różnią się rozmiarami. Mierzone od jednego końca ciała do drugiego, mają około 100–300 mikrometrów długości. Podany tu rozmiar to długość, ponieważ pantofelek jest długi i wąski. Na przykład Paramecium tetraurelia ma około 115 mikrometrów długości, ale tylko 34 mikrometry szerokości.
Paramecium caudatum należy do dużych gatunków i ma zaostrzony tylny koniec. Jedna praca przeglądowa z 2021 roku podaje, że ma około 200 mikrometrów długości, a inna praca przeglądowa z tego samego roku – około 300 mikrometrów. Paramecium tetraurelia, gatunek szeroko stosowany w badaniach, ma około połowy tej wartości 300 mikrometrów.
Ciało pantofelka jest pokryte kilkoma tysiącami rzęsek, a każda ma około 0,2 mikrometra grubości. Wykonują one 10–20 uderzeń na sekundę, tworząc skoordynowane fale, które przebiegają po komórce. Komórka płynie do przodu po spirali z prędkością około 1 milimetra na sekundę i mniej więcej raz na sekundę obraca się wokół swojej długiej osi.
Gdy pantofelek natrafi na przeszkodę albo na substancję chemiczną, której unika, na chwilę płynie do tyłu, obraca się i rusza w nowym kierunku. Nazywa się to reakcją unikania. Sygnał elektryczny przechodzący przez błonę komórki, podobny do sygnałów używanych przez komórki nerwowe, odwraca kierunek uderzeń rzęsek. Z tego powodu niektórzy naukowcy nazwali pantofelka „pływającym neuronem”.
Pantofelki żyją w słodkiej wodzie na całym świecie. Żywią się mniejszymi organizmami, takimi jak bakterie, glony i drożdże, które rzęski zmiatają do rowka prowadzącego do otworu gębowego. Z kolei inne mikroorganizmy, takie jak Didinium, zjadają pantofelki.
Dobrze odżywiony pantofelek może dzielić się na dwie komórki co 6 godzin, a bez pożywienia potrafi przeżyć kilka tygodni. Pantofelki żyją w stawach i jeziorach od setek milionów lat, a skamieniałego pantofelka znaleziono w bursztynie liczącym około 200 milionów lat.