How big is Kleine Magelhaense Wolk?

De Kleine Magelhaense Wolk is een dwergstelsel, een van de sterrenstelsels die om de Melkweg draaien, op ongeveer 200.000 lichtjaar van de Aarde. Een lichtjaar is de afstand die licht in één jaar aflegt, ongeveer 9,46 biljoen kilometer. Gemeten tot een vaste, zwakke helderheid is het sterrenstelsel ongeveer 19.000 lichtjaar lang. Op het zuidelijk halfrond is het stelsel met het blote oog te zien.

Grootte

De gloed van een sterrenstelsel wordt naar de randen toe geleidelijk zwakker. Om sterrenstelsels eerlijk te vergelijken, meten astronomen ze vaak allemaal tot dezelfde zeer zwakke helderheid. De breedte die zo wordt gemeten, heet D25.

Twee grote catalogi van sterrenstelsels, uit 1991 en 2003, geven de Kleine Magelhaense Wolk allebei een D25 van 316 boogminuten, ongeveer 5,3 graden aan de hemel. Een boogminuut is een zestigste van een graad. In de andere richting is het sterrenstelsel smaller: 186–234 boogminuten.

Om een hoek aan de hemel om te rekenen naar een werkelijke grootte is de afstand nodig. Een studie uit 2020 gebruikte bedekkingsdubbelsterren, paren sterren die tijdens hun baan om elkaar heen voor elkaar langs bewegen.

Volgens die studie ligt het centrum van het sterrenstelsel op 62.440 parsec afstand, waarbij een parsec ongeveer 3,26 lichtjaar is. Dat is ongeveer 204.000 lichtjaar. Op die afstand is het sterrenstelsel ongeveer 5.700 parsec (19.000 lichtjaar) lang en 11.000–14.000 lichtjaar breed.

Het sterrenstelsel is ook diep: het strekt zich ver uit naar de Aarde toe en van de Aarde af. In dezelfde studie verschilden de dichtstbijzijnde en de verst verwijderde van de gemeten sterren ongeveer 10.000 parsec (33.000 lichtjaar) in afstand. Gezien vanaf de Aarde is het sterrenstelsel uitgerekt en steil gekanteld.

Groottevergelijkingen

Op dezelfde manier gemeten is de Grote Magelhaense Wolk ongeveer 30.000 lichtjaar lang, ongeveer 1,6 keer de lengte van de kleinere buur.
De schijf van de Melkweg, ongeveer 100.000 lichtjaar breed, is ongeveer vijf keer de lengte van de Kleine Magelhaense Wolk.
Aan de hemel is de Kleine Magelhaense Wolk ongeveer 10 keer zo lang als de volle Maan breed is.
Als de schijf van de Melkweg werd verkleind tot de breedte van een basketbal, zou de Kleine Magelhaense Wolk ongeveer 4,5 centimeter lang zijn en op ongeveer 49 centimeter afstand staan.

Al meer dan duizend jaar bekend

De oudste bewaard gebleven vermelding van de Magelhaense Wolken staat in het Boek van de vaste sterren, in 964 geschreven door de Perzische astronoom Abd al-Rahman al-Sufi. De Kleine Magelhaense Wolk is vernoemd naar de ontdekkingsreiziger Ferdinand Magellaan. Navigatoren, onder wie Magellaan, gebruikten de wolk als hulp om hun weg over de oceanen te vinden.

Een blik van dichtbij op het vroege heelal

Astronomen noemen alle elementen die zwaarder zijn dan waterstof en helium metalen. De Kleine Magelhaense Wolk bevat minder metaal dan de Melkweg: de sterren in de wolk hebben, ten opzichte van hun waterstof, ongeveer een tiende van het ijzer dat de Zon heeft. De omstandigheden lijken op die in sterrenstelsels ongeveer 2 tot 3 miljard jaar na de oerknal, toen sterren in het heelal het snelst ontstonden. Daardoor is de wolk een nabije plek om te bestuderen hoe sterren toen ontstonden.

Het meest actieve stervormingsgebied is NGC 346, de enige massieve sterrenhoop in het sterrenstelsel die nog snel sterren vormt. Omdat stof grotendeels uit metalen bestaat, verwachtten astronomen daar weinig stof. In 2023 vond de James Webb-ruimtetelescoop echter stof in de schijven rond jonge sterren in NGC 346, de eerste keer dat in juist deze schijven stof werd gedetecteerd. Het team opperde dat rotsachtige planeten eerder in de geschiedenis van het heelal kunnen zijn ontstaan dan astronomen dachten.