De Rotte-eierennevel is een wolk van gas en stof die door een stervende ster wordt afgestoten, op ongeveer 5.000 lichtjaar van de Aarde in het sterrenbeeld Achtersteven. Een lichtjaar is de afstand die licht in één jaar aflegt, ongeveer 9,46 biljoen kilometer. De nevel is lang en smal: van uiteinde tot uiteinde is hij ongeveer 1,4 lichtjaar of 13 biljoen kilometer lang. De nevel heet ook de Kalebasnevel en astronomen kennen hem als OH 231.8+4.2.

Grootte

De nevel heeft twee lobben van gas die in tegengestelde richtingen van de ster af stromen. Radiowaarnemingen van deze stroom laten zien dat hij ongeveer 57 boogseconden lang is en hooguit 6 boogseconden breed, waarbij een boogseconde 1/3.600 van een graad is. Op de afstand van de nevel komt dat neer op ongeveer 1,4 lichtjaar lang en 0,15 lichtjaar breed. Een infraroodonderzoek geeft een vergelijkbare grootte, 60 bij 10 boogseconden.

Een onderzoek uit 2025 mat de afstand met radiotelescopen. Daarbij werden kleine verschuivingen gevolgd in de posities van heldere radiobronnen bij de ster, terwijl de Aarde om de Zon draaide. Het resultaat, ongeveer 5.000 lichtjaar, heeft een onzekerheid van ongeveer 5%.

De lobben zijn ongeveer 35 graden uit het vlak van de hemel gekanteld, dus hun ware lengte is ongeveer 1,7 lichtjaar. Een zwakke halo van ouder gas rond het midden van de nevel is ongeveer 1 lichtjaar breed.

Groottevergelijkingen

De Boemerangnevel, die eveneens door een oude rode reus is afgestoten, is ongeveer 2 lichtjaar lang. De Rotte-eierennevel is ongeveer twee derde van die lengte.
De nevel is ongeveer een derde van de afstand van de Zon tot Proxima Centauri, de dichtstbijzijnde ster, die 4,2 lichtjaar van ons af staat.
Als de nevel werd verkleind tot de lengte van een persoon van 1,7 meter lang, zou de centrale ster ongeveer even breed zijn als een mensenhaar. De ster is een opgezwollen rode reus met een diameter van ongeveer 4 astronomische eenheden, waarbij 1 astronomische eenheid de gemiddelde afstand van de Aarde tot de Zon is.
Het gas dat in de opname van Hubble geel is weergegeven, beweegt met bijna een miljoen kilometer per uur. Met die snelheid zou het in ongeveer 23 minuten van de Aarde naar de Maan reizen.

Een ster tussen twee stadia

De nevel laat zien hoe een ster als de Zon sterft. De ster, QX Puppis, is een rode reus die pulseert en heeft een kleinere begeleidende ster. Het object verandert van een rode reus in een planetaire nevel, de gloeiende gasschil die zo'n ster achterlaat terwijl de ster haar buitenste lagen afstoot.

Dit stadium gaat snel voorbij, dus astronomen treffen een ster er zelden in aan. Het Europees Ruimteagentschap (ESA) verwacht dat de Rotte-eierennevel in de komende duizend jaar een volledige planetaire nevel wordt. De vorm van de snelle uitstroom werd ongeveer 800 jaar geleden bepaald, bij een gebeurtenis die minder dan 150 jaar duurde. De halo is ouder: hij komt van een zachtere wind die minstens 11.000 jaar geleden begon.

Waarom de nevel naar rotte eieren is genoemd

De nevel bevat veel zwavel, een element dat naar rotte eieren ruikt wanneer het is verbonden met andere elementen. Het gas bevat zwavelhoudende moleculen, zoals zwavelmonoxide, zwaveldioxide en waterstofsulfide. Uit een onderzoek uit 2018 bleek dat de gasomhulling van de nevel de rijkste chemie heeft die bekend is rond een zuurstofrijke ster in dit stadium van het leven.

Aan de hemel ligt de nevel in dezelfde richting als de sterrenhoop Messier 46. Uit het onderzoek van 2025 bleek dat beide op ongeveer dezelfde afstand staan, maar dat ze met snelheden die 15 kilometer per seconde verschillen door de ruimte bewegen. Het onderzoek concludeerde dat de nevel wel degelijk bij de sterrenhoop hoort. Het onderzoek doet vermoeden dat het snelheidsverschil mogelijk komt door twee sterren die in het verleden zijn samengesmolten.

Bronnen

The Calabash clash. ESA/Hubble, 2017.
Through the magnifying glass: ALMA acute viewing of the intricate nebular architecture of OH 231.8+4.2. Sánchez Contreras et al., Astronomy & Astrophysics, 2018.
On the Nature of the Protoplanetary Nebula OH 231.8+4.2. Brunthaler et al., Astronomy & Astrophysics, 2025.
Discovery of shocked H2 around OH 231.8+4.2. Forde and Gledhill, Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 2011.
Measuring the Universe. International Astronomical Union.
Hubble Catches Scattered Light from the Boomerang Nebula. NASA, 2005.
Proxima's orbit around Alpha Centauri. Kervella et al., Astronomy & Astrophysics, 2017.
Just How Small Is "Nano"?. National Nanotechnology Coordination Office.
Moon Fact Sheet. NASA, 2024.

Report a Problem

for Rotte-eierennevel