کرکس نشسته چقدر بزرگ است؟

کرکس نشسته یکی از پرنورترین ستارگان آسمان شمالی در صورت فلکی شلیاق است و حدود 25 سال نوری از زمین فاصله دارد. سال نوری فاصله‌ای است که نور در یک سال می‌پیماید. کرکس نشسته آن‌قدر سریع می‌چرخد که در استوا برآمده است. پهنای آن در استوا حدود 3.8 میلیون کیلومتر (2.4 میلیون مایل) است، یعنی حدود 2.7 برابر پهنای خورشید، و از قطب تا قطب حدود 3.4 میلیون کیلومتر.

اندازه

ستاره سطح جامد ندارد، بنابراین اندازهٔ آن پهنای لایهٔ درخشانی است که نورش از آن می‌آید. شکل کرکس نشسته با آرایهٔ CHARA اندازه‌گیری شد، آرایه‌ای که نور چند تلسکوپ را ترکیب می‌کند تا جزئیاتی را ببیند که برای هر یک از آن‌ها به‌تنهایی بیش از حد ریز است. از زمین، کرکس نشسته تقریباً دقیقاً از روبه‌روی یکی از قطب‌هایش دیده می‌شود: یکی از قطب‌های آن تقریباً مستقیم به سوی زمین است. بنابراین طرح بیرونی آن گرد به نظر می‌رسد و پهنای آن در آسمان همان پهنای استوایی آن است.

پژوهشی در سال 2012 مدلی از یک ستارهٔ چرخان را با اندازه‌گیری‌های CHARA برازش کرد. شعاع استوایی را 2.73 برابر شعاع خورشید و شعاع قطبی را 2.42 برابر یافت، بنابراین پهنای ستاره در استوا حدود 13 درصد بیشتر از پهنای آن از قطب تا قطب است. پژوهش پیشین CHARA در سال 2006 شعاع‌های 2.78 و 2.26 برابر شعاع خورشید را به دست آورد که بر اساس آن‌ها پهنای ستاره در استوا حدود 3.9 میلیون کیلومتر می‌شد.

مقایسهٔ اندازه

• پهنای کرکس نشسته در استوا حدود 2.7 برابر پهنای خورشید است.
• حدود 300 زمین پهلو به پهلو در پهنای استوای آن جا می‌گرفتند.
• کرکس پرنده، ستارهٔ دیگری با چرخش سریع، در استوا حدود 2.8 میلیون کیلومتر پهنا دارد، پس کرکس نشسته حدود یک‌سوم پهن‌تر است.
• قلب‌الاسد، ستارهٔ بزرگ‌تر بعدی در این سایت، در استوا حدود 5.8 میلیون کیلومتر پهنا دارد، یعنی حدود 1.5 برابر پهنای کرکس نشسته.
• اگر خورشید به اندازهٔ یک توپ بسکتبال کوچک می‌شد، کرکس نشسته توپی با پهنای حدود 65 سانتی‌متر در استوا می‌بود.

چرخشی سریع که از بالا دیده می‌شود

خط‌های طیف کرکس نشسته باریک‌اند، که زمانی حاکی از آن بود که ستاره آهسته می‌چرخد. در سال 2006 تداخل‌سنج‌ها نشان دادند که ستاره در واقع سریع می‌چرخد و فقط به این دلیل آهسته به نظر می‌رسد که زمین آن را از بالای یکی از قطب‌ها می‌بیند. کرکس نشسته حدود هر 17 ساعت یک‌بار می‌چرخد. خورشید برای این کار حدود 25 روز زمان می‌برد.

چرخش باعث می‌شود قطب‌های کرکس نشسته از استوایش داغ‌تر باشند: حدود 9,800 درجهٔ سلسیوس در قطب‌ها و 8,600 در استوا. دیدن یک قطب داغ توضیح داد که چرا کرکس نشسته برای ستاره‌ای از نوع خود بیش از حد پرنور به نظر می‌رسید. این موضوع اهمیت دارد، چون اخترشناسان از کرکس نشسته به‌عنوان معیار سنجش درخشندگی ستارگان دیگر استفاده می‌کنند.

قرص غبار

در سال 1984 ماهوارهٔ IRAS ناسا دریافت که کرکس نشسته نور فروسرخ اضافی تابش می‌کند که از غبار گرم پیرامون آن می‌آید. این نخستین شاهد وجود ماده‌ای در مدار ستاره‌ای غیر از خورشید بود. در سال 2024 تلسکوپ‌های فضایی هابل و جیمز وب قرص را با جزئیات تازه بررسی کردند. پهنای قرص نزدیک به 160 میلیارد کیلومتر است، بیش از 40,000 برابر پهنای کرکس نشسته.

قرص بسیار هموار از آب درآمد و نشانی از سیارات بزرگ در مدارهای پهن نداشت. تنها ویژگی آن شکافی کم‌نور است، در فاصله‌ای از کرکس نشسته که حدود دو برابر فاصلهٔ نپتون تا خورشید است.

منابع

• Resolving Vega and the inclination controversy with CHARA/MIRC. Monnier et al., The Astrophysical Journal Letters, 2012.
• First Results from the CHARA Array VII: Long-Baseline Interferometric Measurements of Vega Consistent with a Pole-On, Rapidly Rotating Star. Aufdenberg et al., The Astrophysical Journal, 2006.
• Vega is a rapidly rotating star. Peterson et al., Nature, 2006.
• NASA's Hubble, Webb Probe Surprisingly Smooth Disk Around Vega. NASA, 2024.
• Imaging the Surface of Altair. Monnier et al., Science, 2007.
• First Results from the CHARA Array. I. An Interferometric and Spectroscopic Study of the Fast Rotator alpha Leonis (Regulus). McAlister et al., The Astrophysical Journal, 2005.
• Sun Fact Sheet. NASA, 2024.
• Earth Fact Sheet. NASA, 2024.
• Official Basketball Rules 2026: Basketball Equipment. FIBA, 2026.