Betelĝuzo estas ruĝa supergiganto en la konstelacio Oriono, kaj la plej proksima ruĝa supergiganto al la Tero. Studo de 2020 taksis, ke ĝi estas ĉirkaŭ 1,1 miliardojn da kilometroj larĝa, proksimume 760 fojojn la larĝo de la Suno. Tiu valoro estas la larĝo de la videbla surfaco de la stelo, kaj ĝi estas necerta, ĉar la distanco al la stelo ne estas konata precize.

Grando

Steloj ne havas solidan surfacon, kaj la grando de Betelĝuzo estas taksata laŭ du aferoj: kiom larĝa ĝi aspektas sur la ĉielo kaj kiom for ĝi estas. Ĝia ŝajna larĝo estis mezurita precize per interferometrio, kiu kombinas lumon de pluraj teleskopoj. Ĝi estas ĉirkaŭ 42 milonoj de arksekundo, kie arksekundo estas 1/3 600 de grado. Tio estas la dikeco de homa haro, vidata de distanco de ĉirkaŭ 490 metroj.

La distanco estas pli malfacile precizigebla. En 2020 teamo gvidata de Meridith Joyce uzis komputilajn modelojn pri la pulsado de Betelĝuzo por taksi, ke ĝia radiuso estas 764 fojojn la radiuso de la Suno. Tio donas larĝon de ĉirkaŭ 1,06 miliardoj da kilometroj, ene de amplekso de 0,98–1,22 miliardoj, kaj lokas la stelon ĉirkaŭ 550 lumjarojn for (lumjaro estas la distanco, kiun lumo trairas dum unu jaro). Aliaj taksoj lokas ĝin pli for, ĉirkaŭ 650 lumjarojn for, kaj je tiu distanco la sama ŝajna larĝo signifus stelon ĉirkaŭ 1,3 miliardojn da kilometroj larĝan.

Betelĝuzo ankaŭ estas variastelo. Ĝi pulsas en ciklo de ĉirkaŭ 400 tagoj, tial ĝia surfaco moviĝas kaj ĝia brilo ŝanĝiĝas. Ekster la videbla surfaco ĝi havas vastan, etendiĝintan eksteran atmosferon.

Komparoj de grando

Betelĝuzo estas ĉirkaŭ 760 fojojn pli larĝa ol la Suno, kies diametro estas ĉirkaŭ 1,39 milionoj da kilometroj.
Se Betelĝuzo prenus la lokon de la Suno, ĝia surfaco etendiĝus preter la orbito de Marso, ĝis ĉirkaŭ du trionoj de la vojo al la orbito de Jupitero.
Ĝi povus enteni pli ol 400 milionojn da Sunoj, laŭ volumeno.
Antareso, la sekva pli malgranda stelo en la esplorilo kaj alia ruĝa supergiganto, estas ĉirkaŭ 680 fojojn pli larĝa ol la Suno, do Betelĝuzo estas ĉirkaŭ dekonon pli larĝa.
Se la Suno ŝrumpus ĝis la grando de korbopilko, la Tero estus perlo de 2 milimetroj, 26 metrojn for de la Suno, kaj Betelĝuzo estus pilko kun diametro de ĉirkaŭ 180 metroj.

La malheliĝo de 2019

Fine de 2019 Betelĝuzo fariĝis videble malpli brila, kaj la malheliĝo daŭris kelkajn monatojn. Observoj per la Kosmoteleskopo Hubble kaj per aliaj observatorioj montris kial. La stelo elblovis grandan parton de sia videbla surfaco en 2019, en grandega erupcio nomata surfaca masa elĵeto. La elĵetita materio havis plurajn fojojn la mason de la Luno, ĉirkaŭ 400 miliardojn da fojoj la maso de tipa erupcio de la Suno.

Dum la materio foriĝis de la stelo, ĝi malvarmiĝis kaj fariĝis nubo de polvo, kiu baris parton de la stellumo. La erupcio ankaŭ interrompis la pulsadon de 400 tagoj, kiun astronomoj sekvis dum preskaŭ 200 jaroj. Oni atendas, ke Betelĝuzo finos sian vivon kiel supernovao, eksplodanta stelo, sed la astronomoj, kiuj studis la erupcion, konkludis, ke la erupcio ne nepre estis signo, ke la eksplodo proksimas.

Kaŝita kunulo

En 2025 astronomoj anoncis la unuan probablan observon de malgranda kunulstelo, per la teleskopo Gemini North. Ili nomis ĝin Siwarha, kio signifas „ŝia braceleto“. La kunulo cirkulas ĉirkaŭ Betelĝuzo proksimume ĉiujn ses jarojn, trairante la vastan eksteran atmosferon de la supergiganto. Apud Betelĝuzo la kunulo estas eta.

En januaro 2026 astronomoj raportis spuron de densa gaso, kiun la kunulo lasas dum ĝi moviĝas tra la ekstera atmosfero de Betelĝuzo. En julio 2026 la Eŭropa Suda Observatorio publikigis la plej klaran bildon de la kunulo ĝis nun, faritan per sia Tre Granda Teleskopo. La bildo sugestas, ke la kunulo havas du ĝis tri fojojn la mason de la Suno. Venontfoje ĝi estos plej facile videbla en novembro 2027.

Fontoj

Standing on the shoulders of giants: New mass and distance estimates for Betelgeuse. Joyce et al., The Astrophysical Journal, 2020.
CfA Scientists Detect 'Wake' of Betelgeuse's Elusive Companion Star. Center for Astrophysics, Harvard & Smithsonian, 2026.
Hubble Sees Red Supergiant Star Betelgeuse Slowly Recovering After Blowing Its Top. NASA, 2022.
NASA Scientist Finds Predicted Companion Star to Betelgeuse. NASA Jet Propulsion Laboratory, 2025.
Betelgeuse's Companion Star May Have Been Seen at Last. AAS Nova, American Astronomical Society, 2025.
Astronomers find strongest evidence yet that Betelgeuse has a companion. European Southern Observatory, 2026.
High spectral resolution imaging of the dynamical atmosphere of the red supergiant Antares. Ohnaka et al., Astronomy & Astrophysics, 2013.
Sun Fact Sheet. NASA, 2024.
Mars Fact Sheet. NASA, 2025.
Jupiter Fact Sheet. NASA, 2024.
Earth Fact Sheet. NASA, 2024.
Measuring the Universe. International Astronomical Union.
Official Basketball Rules 2026: Basketball Equipment. FIBA, 2026.
Just How Small Is "Nano"?. National Nanotechnology Initiative.

Report a Problem

for Betelĝuzo